Signo escénico – Termos Escénicos

Termos Escénicos

Dicionario Enciclopédico

Signo escénico

Categoría:

Unidade mínima de significado na posta en escena caracterizada pola súa natureza icónica, múltiple e simultánea.

En virtude da súa iconicidade, o procedemento polo que o signo escénico produce significados é o estabelecemento dunha relación de semellanza co seu referente, xerando a ilusión ou efecto de realidade propio da mímese como procedemento construtivo da posta en escena. En virtude da súa multiplicidade e da súa simultaneidade, o signo escénico amósase a través de variados significantes de natureza heteroxénea que xeran o proceso de semiose a través da súa intercomplementación ao amosárense todos a un tempo, no hic et nunc da posta en escena, como recolle Tadeusz Kowzan na súa célebre clasificación dos signos teatrais que se resume no seguinte cadro:

1 Palabra  

Texto oral

 

 

 

 

 

 

Actor

 

Signos auditivos

 

Tempo

Signos auditivos (actor)
2 Ton
3 Mímica  

Expresión corporal

 

 

 

 

Signos visuais

 

Espazo e tempo

 

 

Signos visuais (actor)

4 Xesto
5 Movemento
6 Maquillaxe  

Aparencia externa do actor

 

Espazo

7 Peiteado
8 Vestiario
9 Accesorios  

Características do espazo escénico

 

 

 

Externos ao actor

 

Espazo e tempo

Signos visuais (externos ao actor)
10 Decorado
11 Iluminación
12 Música  

Efectos sonoros non articulados

 

Signos auditivos

 

Tempo

Signos auditivos (externos ao actor)
13 Efectos sonoros

 

Jiri Veltruski nunha obra de 1942 titulada A literatura como drama, sinalou como característica do signo teatral ou escénico o feito de se amosar sempre coma “signo de signo”, nunha espiral referencial que remite a outro signo. Isto é o que permite ao signo escénico pór en marcha outros procedementos semióticos que o caracterizan e que foron definidos polo Círculo de Praga: o principio de artificialización, o principio de funcionamento connotativo e o principio de mobilidade.

Segundo o principio de artificialización, todo o signo escénico se produce grazas a un proceso de semiotización dun signo real que, ao ser exhibido en escena, se converte en signo e pasa a ter un significado artístico ao servizo da mímese ou ficción; é por isto polo que, para Veltrusky, todo o que está en escena é signo e non hai nada que poida ser interpretado como realidade, base do pacto de comunicación escénica.

O principio de funcionamento connotativo implica que o signo escénico, ao non ser signo de obxecto senón signo de signo de obxecto, xera o seu significado a través dunha espiral metafórica na que se dota dunha serie de significados adxuntos que lle permiten facer un uso produtivo da connotación xerada grazas á propia situación comunicativa da posta en escena.

Por último, grazas ao principio de mobilidade, o signo escénico é sempre funcionalmente intercambiábel e polivalente, isto é, un só elemento expresivo pode variar o seu significado en virtude do uso escénico que se lle dá.

 

Para saber máis: Fischer-Lichte, Erika (1999) “Teatro como sistema semiótico”, en Semiótica del teatro, Madrid, Arco Libros, páxs. 255-277; Kowzan, Tadeusz (1992) Literatura y espectáculo, Madrid, Taurus; Veltrusky, Jirí (1990) El drama como literatura, Buenos Aires, Galerna.

Relacionado con